گذری بر زندگی و شعر دو شاعر کرد زبام

اشعار شاعران مخاطب کُرد زبان ایران در رسانه ایرانیان اروپا

زانا کوردستانی / گذری بر زندگی و شعر زنده‌یاد باقی شفیعی و آقای امید رحمانی دو شتعر کرد زبان

شادروان، “باقی شفیعی” فرزند صوفی رحیم، متخلص به صیاد، شاعر، محقق و مترجم، نوازنده‌ی شمشال کورد، در یکم آذر ماه سال ۱۳۲۵ در شهرستان پاوه استان کرمانشاه، به دنیا آمد. از همان دوران کودکی با مشکلات فراوانی دست و پنجه نرم کرد و این مشکلات اجازه تحصیل و مدرسه و مکتب را به او نداد. کارگری، کوله‌بری، چوپانی و صیادی را هم تجربه کرد و در نهایت به استخدام آموزش و پرورش درآمد و در آنجا هم بازنشسته شد.

با اینکه سواد نداشت اما در طول عمر با برکت خود بیش از ۶ هزار بیت شعر را به زبان کوردی سرود تا بخشی از تاریخ و فرهنگ مردم پاوه و اورامانات را ثبت و ضبط کند. بخشی از این اشعار او به همت و تلاش دخترش، “چنور” در دو مجموعه شعر «هه‌وارگه‌ی سه‌یاد» و «هه‌وارگه‌ی وخاسان» گردآوری و منتشر شده است.
شفیعی با دنیای سلوک و عرفان هم بیگانه نبود. از ارادتمندان تصوف و عارف مسلک، خوش‌ اخلاق و بذله‌گو بود. به طور قطع مهمترین اثر او ترجمه رباعیات باباطاهر به زبان اورامی است که انتشارات «پرتو بیان» سنندج در سال ۱۳۸۴ آن را چاپ کرد.
موزه «اورامان شناسی» این شاعر توانای پاوه‌ای توانست بخشی از فرهنگ چند صد ساله پاوه و اورامانات را به تصویر بکشد. وی با هزینه شخصی منزل خود را تبدیل به موزه کرد و اشیایی با قدمت ۱۰۰ تا ۲۰۰ سال را که بیش از ۲۰ سال برای جمع‌آوری آنها وقت گذاشته بود در معرض دید عموم قرار داد. سنگ آسیاب، ساعت‌های قدیمی، سماور، چراغ‌های روشنایی، کوزه‌های سفالی، سبدهای دست‌ساز، لوازم خانگی، پوشش مردان و زنان منطقه، گلیم و جاجیم و وسایل و ادوات کشاورزی و دامداری بخشی از این موزه ارزشمند است.
این شاعر و فعال فرهنگی شهر پاوه که به دلیل عارضه مغزی در بخش مراقبت‌های ویژه بیمارستان قدس پاوه بستری بود، شامگاه شنبه ۱۶ فروردین ۱۳۹۹ چشم از جهان فرو بست.

▪︎نمونه‌ی شعر:
(۱)
وه‌هار ده‌م دابێ گۆراڵان په‌خشان    
گوڵه‌ نه‌ورۆزان جه پای سه‌رکه‌شان 
فه‌سڵ نه‌ورۆز بی گوڵان بیه‌ بێ گه‌ش    
ناگاه زڕه‌ی زه‌نگ حاڵم که‌رد سه‌روه‌ش
وازکه‌ردم ته‌عجیل په‌ی دۆس ده‌روازه    
شه‌خسێ زوان وه‌ش یه‌ک نامه‌ی تازه‌
چه‌نی چه‌پکی گوڵ به شێوه‌ی شیرین    
وه‌ هه‌ناسه‌ی نه‌رم چوون گوڵ نه‌سرین
واتش یه‌ نامه‌ی دۆس نازاره‌ن    
دڵ وه‌ مه‌وبه‌تی شه‌فای بیماره‌ن
نیام وه‌ دیه‌م په‌ی ڕۆشنی چه‌م    
تا وانام دڵه‌م خاڵی بی جه‌ غه‌م
ده‌رمانی ده‌رد بی په‌ی دڵه‌ی خه‌مگین   
به‌ دڵ نویسیا بێ خامه‌ش بۆ ڕه‌نگین 
یاخوا ڕۆشن بۆ شوعله‌ی قه‌ڵه‌مش   
خامه‌ش ڕه‌نگاوڕه‌نگ په‌ڕ نوور بۆ چه‌مش 
هیمه‌تش به‌رز بۆ په‌رێ وڵاتش      
قه‌ڵه‌مش یاران بیاون و ئاواتش 
جه‌ دلێ مه‌ردم شیرین بۆ نازار   
وڵاتمان ڕه‌نگین په‌ڕ بۆ جه‌ گوڵزار
یه‌زدان یارش بۆ خه‌سره‌وان ئاسا   
دڵسۆزی وڵات په‌ی ده‌سان عاسا 
(سه‌یاد) وه‌ختێ دیش شێوه‌ی نامه‌که‌ت   
سه‌د شوکرانه‌ش که‌رد په‌ی وه‌ش خامه‌که‌ت.

■□■

آقای “امید رحمانی” شاعر کردستانی در سال ۱۳۵۸ خورشیدی در شهر بانه به دنیا آمد. تحصیلات خود را تا مقطع کارشناسی معماری از دانشگاه کردستان ادامه داده. از سال ۱۳۷۰ نوشتن شعر و داستان و مقاله و نقدهای ادبی اجتماعی را شروع کرد و همزمان در زمینه‌ی کاری خود یعنی معماری و طراحی داخلی کار کرده است. 
با چهار زبان کوردی، فارسی، انگلیسی و ایتالیایی آشنایی دارد و هم اکنون در یک شرکت معماری و طراحی داخلی در تهران مشغول به فعالیت است.

▪︎نمونه‌ی شعر:
(۱)
چۆن دڵ پیسی لە با ناکەم
کە پەپوولەکانی کراسەکەت
پەرت وپرت وپەرتتر ئەبن بە دەم باوەو
تا دێ تۆ هەر زیاتر بە دەم باوە پێئەکەنی.

(۲)
[بە شەوا دێن] 
وەک ڕەوە پەیکەرێکی بێ ڕۆح
لە سەر گردو تەپۆڵکەو کێوەکانەوە دێن 
شەمچەیەک دائەگیرسێنن 
ورد ئەگەڕێن 
پەنجەرە بە پەنجەرە
 یەکەیەکە ئەستێرەکان ئەچننەوەو
مانگەشەوێکی چڵکنی کاغەزی بە جێ ئێڵن.

(۳)
لە سێبەرەکەما 
بە قەدەر جێگای دڵم 
ئاسمانێک هەیە 
بە ناو  غوبارو دووکەڵ و
قەرەباڵغی دارتەلەکانیا 
چۆلەکە پاساریەکەی مناڵیشم 
…جارجار  ئەفڕێ

(۴)
کەسێک هەمیشە لە منا ئەگری
حەز ئەکا 
لەو ئاوێنە زوڵاڵەیا 
کە قژەکانتی تیا شۆڕ ئەکەیتەوە
ئێوارەیەک تا بەیانی 
لەگەڵ ماسییە سوورەکانی سوخمەکەت
تێر تێر مەلە بکا 

(۵)
من پڕم لە پەپوولەیەکی بێقەرار
کە تاریکەو دوا
کاتێ لە بەر پەنجەرەکەیا با دێ
لە داوێنی کراسەکەی تۆوە ئەفڕێ

(۶)
پەردەکە لائەیەم
هەتاوی بەیانی 
لە ترافیکی بورجەکانا درەنگیەتی 
تا من قاوەیەک ئەخۆمەوە
ژنە تەنیاکەی ژێر بارانی ناو تابلۆکەم بێکەس ترە

(۷)
هەورێکی بێهوودە
بە سووچێکی قاپی پەنجەرەکەمەوە قەتیس ماوە
کت و مت 
لە گۆشەیەکی کڵاوەکەی مایکوفسکی ئەچێ 

(۸)
هەمیشە سێبەرێکم هەیە لە من ناچێ 
نازانم ئاسمان لە کوێوە ڕووشاوە
وا من ئەوەندە خەتخەتیم.

گردآوردی و نگارش:
#زانا_کوردستانی
دبیر سرویس شعر اقوام (کُردی)